Contemporary art. Alleen dat woord al kan mensen laten zuchten. Misschien heb je het meegemaakt : je staat in een witte museumzaal, betonnen vloer onder je schoenen, een enorm doek aan de muur. Twee strepen. Of een stapel stenen. En je denkt : “Oké… en nu ?” Geloof me, je bent niet de enige. Begrijpen van hedendaagse kunst hoeft helemaal niet ingewikkeld te zijn. Echt niet. Je hebt geen woordenboek vol jargon nodig. Alleen een paar simpele sleutels, en een beetje lef om te kijken.
Wat mij persoonlijk geholpen heeft, is om eerst breder te kijken. Niet alleen naar musea, maar ook naar hoe kunst vandaag in onze leefomgeving opduikt. Landschap, publieke ruimte, installaties buiten. Dat soort dingen opent je blik. Ik dwaalde ooit online rond en kwam terecht op https://actuelpaysage.com, en dat voelde ineens logisch : kunst die niet roept “begrijp mij”, maar gewoon aanwezig is. Dat zette iets in gang bij mij.
Stop met zoeken naar “de juiste betekenis”
Laten we meteen één mythe slopen : er is zelden één correcte interpretatie. Als iemand je dat vertelt, fronst hij waarschijnlijk zelf ook een beetje. Hedendaagse kunst gaat vaak niet over antwoorden, maar over vragen. Over twijfel. Over frictie. En ja, soms over pure provocatie.
Sta je voor een werk en voel je je ongemakkelijk, verward of zelfs licht geïrriteerd ? Perfect. Dat is al een reactie. Dat is lezen. Persoonlijk vind ik het zelfs interessanter als een werk me eerst tegenstaat. Dan gebeurt er iets. Vraag jezelf simpelweg af : wat doet dit met mij ? Niet : wat zou ik moeten voelen ?
Kijk eerst, lees later (of helemaal niet)
Ik zie het zo vaak : mensen duiken meteen op het tekstbordje. Titel, jaartal, drie alinea’s uitleg. En pas dan kijken ze naar het werk. Probeer eens het omgekeerde. Gewoon kijken. Dertig seconden. Stilte. Hoor je voetstappen op de museumvloer ? Ruik je die typische geur van verf en schoonmaakmiddel ?
Bij een groot schilderij van Mark Rothko bijvoorbeeld (ja, die kleurvlakken), dacht ik eerst : “dit is leeg”. Maar na een minuut begon die kleur te trillen. Subtiel. Het werd bijna fysiek. Had ik dat gelezen in een catalogus ? Nee. Dat gebeurde omdat ik keek, echt keek.
Context is handig, maar geen examenstof
Natuurlijk helpt het om iets te weten over de context. Wanneer is het gemaakt ? Waar reageert de kunstenaar op ? Politiek, technologie, klimaat, identiteit… Dat soort thema’s duiken vaak op. Maar maak er geen schooltoets van.
Denk aan Marcel Duchamp en zijn urinoir. Zonder context denk je : grapje. Met context zie je : een schop tegen wat “kunst” mocht zijn. Beide reacties zijn oké. Misschien vind je het nog steeds onzin. Dat mag. Echt.
Gebruik je eigen leven als referentie
Dit is een sleutel die veel mensen vergeten. Hedendaagse kunst leeft nu. Net als jij. Dus verbind het aan je eigen ervaringen. Scroll je elke dag eindeloos door beelden ? Dan zegt digitale kunst misschien ineens meer. Woon je in een drukke stad ? Dan voel je straatkunst anders dan iemand op het platteland.
Ik herinner me een installatie met flikkerende schermen en ruisende geluiden. Sommige bezoekers liepen weg. Ik bleef staan. Het deed me denken aan een overvolle trein na een lange werkdag. Te veel prikkels. En ineens klopte het.
Je hoeft het niet mooi te vinden
Misschien wel het belangrijkste punt. Begrijpen is niet hetzelfde als waarderen. Je mag iets saai vinden. Of lelijk. Of overdreven. Dat betekent niet dat je het “niet snapt”. Soms snap je het juist heel goed, en denk je : nee, dit is niks voor mij.
Durf dat ook te zeggen. Tegen jezelf, tegen anderen. Kunst is geen religie. Het is een gesprek. Soms een ongemakkelijk gesprek, ja.
Begin klein, blijf nieuwsgierig
Als je net begint met hedendaagse kunst, hoef je niet meteen een biënnale te veroveren. Begin met één werk. Eén kunstenaar. Eén ervaring die iets bij je losmaakt. Volg dat gevoel. Lees er iets over, of juist niet.
En stel jezelf die simpele vragen, telkens weer : wat zie ik ? wat voel ik ? waarom misschien ? Dat is al meer dan genoeg. De rest komt vanzelf. Of niet. En dat is ook prima.
Dus, volgende keer dat je voor een raadselachtig kunstwerk staat : haal adem. Kijk. En vertrouw erop dat jouw blik telt. Want eerlijk ? Zonder jouw reactie bestaat dat werk eigenlijk niet eens.
Over de auteur
