Waarom maken mensen kunst?

Waarom maken mensen kunst?

maart 10, 2019 Uit Door Hein

Mensen zijn de enige diersoorten die kunst maken. Waarom doen we dat eigenlijk en wat heeft het voor nut? Waarom kunst?

Mensen zijn een unieke diersoort

Net als alle andere diersoorten op aarde eten, drinken, slapen, spelen en planten we ons voort. Het enige wat we anders doenWaarom kunst? is dat we op een diepgaande manier spelen, vergeleken met de meeste diersoorten. Wij als mensen maken kunst. Uiteraard zijn er ook diersoorten die gelijkwaardig gedrag vertonen, zoals enkele vogelsoorten die nesten maken met alles wat blinkt. Maar wij mensen ervaren een andere soort kunst. Dit komt omdat we als enige diersoort ook culturen representeren. Culturen bepalen je gedachten en doen en laten. Zonder cultuur is er ook geen kunst en andersom. Kunst weerspiegelt de cultuur en laat het leven. Dit is waarom geen enkele diersoort kunst kan ervaren zoals wij.

Uiteraard zijn er meerdere dingen die andere diersoorten niet kunnen ervaren zoals wij het ervaren en we kunnen ook bepaalde dingen niet ervaren zoals dieren dat doen. Toch, als je goed gaat kijken hoe kunst bij de mens is begonnen hebben we veel te danken aan onze dierenvrienden.

Kunst is macht

Behalve het feit dat kunst vaak een boodschap wil overbrengen aan de toeschouwers, is kunst in eerste instantie gemaakt omkunst van rembrandt naar iets moois te kijken. Als je kijkt naar de kunstgeschiedenis en dan vooral naar die van De Gouden Eeuw is duidelijk te zien dat kunst alleen het doel had om schoonheid af te beelden. Rijke koningen en koninginnen werden geschilderd om hun rijkdom uit te stralen en zo te worden aanbeden door hun toeschouwers en konden zij imponeren. Kunstwerken zijn uitgevonden om iets te bewonderen en ons emotioneel te raken. Daarom vind je ook vele schilderijen in de kunstgeschiedenis die te maken hebben met de natuur waardoor we als mens nu zo verbonden zijn met deze natuur.

Zowel natuur als kunst kunnen ons beide doen verwonderen en een emotionele zenuw raken die ons versteld doen staan. De natuur is dan ook de basis van onze kunst. Een vorm van schoonheid die je over heel de wereld kunt vinden: van een tropische papegaai tot de weelderige manen van een Afrikaanse leeuw, dieren zijn prachtig. De opvallende kleuren die we bij vele dieren zien zijn geëvolueerd als defensiemechanisme, een aantrekkingsfactor of om juist op te vallen. De meest uitbundig gekleurde dieren zijn zo geëvolueerd om respect of angst af te dwingen van andere dieren. In alle gevallen van de meest gekleurde dieren is het doel om een reactie uit te lokken van de waarnemer. Hetzelfde kan gezegd worden over menselijke kunst.

Kunst lokt seks uit

Een groot deel van uiterlijk van een dier gaat over het imponeren van de tegenstander, maar voor het grootste deel het vinden van een potentiële partner. Kijk maar naar een pauw, tot op vandaag hebben wetenschappers nog geen andere reden kunnen vinden waarom pauwen zo impressionant zijn, behalve het versieren van een partner. Het is zelfs zo dat de impressionante staart van een pauw 60% van zijn lichaamslengte inneemt, maar totaal niet functioneel is. Pauwen kunnen namelijk hierdoor helemaal niet snel lopen, laat staan vliegen. Hoe dan ook voelen vrouwtjes pauwen zich aangetrokken tot mannetjes door deze staart.

Het natuurlijke fenomeen dat schoonheid zorgt voor aantrekkingskracht staat parallel met menselijke kunst. Kunst heeft namelijk het doel om innerlijke emoties aan te wakkeren door wat de toeschouwer bekijkt. Bij de schoonheid van een dier worden de waarnemingen omgezet in een impuls van verlangen. Wanneer vrouwtjes pauwen de prachtige veren van de mannetjes aanschouwen wordt er een impuls aangemaakt dat ervoor zorgt dat ze zich willen voortplanten. Ditzelfde principe gebeurt bij menselijke kunst; een impuls wordt aangemaakt wat een emotionele reactie uitlokt. Het verschil is uiteraard dat kunst over het algemeen niet de reactie uitlokt dat we ons willen voortplanten.

Kunst brengt je terug naar het verleden

Zoals gezegd is schoonheid bij dieren een vorm van sexappeal maar lokt het bij mensen een diepere betekenis uit. Het effect dat een kunstwerk zal hebben op een toeschouwer is afhankelijk van de kennis en ervaring over het onderwerp van het kunstwerk. Zo kun je je misschien voorstellen dat inheemse stammen in de jungle van Afrika nooit soep uit blik eten. Daardoor zullen de ‘Soup Cans’ van Andy Warhol weinig reactie uitlokken als dit kunstwerk aan ze voorgelegd zou worden. Kunst wakkert namelijk een opgeslagen herinnering of associatie aan die per persoon en cultuur verschillend is. Dit is de tweede functie van kunst; het oproepen van visuele herinneringen of associaties uit het verleden om toe te passen in het heden.

Kunst helpt ons herinneren Kunst verbetert je leven

Door de jaren heen is ons menselijk brein steeds verder geëvolueerd waardoor we steeds meer details kunnen onthouden. Een vaardigheid die van pas kwam toen we nog naar ons eten moesten zoeken. Het zoeken naar bessen en vruchten was een karwei dat veel visueel geheugen vereiste zodat de volgende keer dat men eten ging verzamelen, naar dezelfde plek ging en niet van een giftige struik at. Bovendien waren onze voorouders in staat patronen van dieren te herkennen en te volgen om in groepen te gaan jagen op deze dieren. Deze ingewikkelde vaardigheden waren een combinatie van geheugen en herkenning. Dit is hoe patroonherkenning is ontstaan en dat is tevens de derde functie van kunst.

Daarnaast vereiste het creëren van gereedschappen om mee te jagen een diepgaand geheugen en visuele technieken. Toen onze voorouders wapens maakte deden ze dit door eerst primitieve schilderwerken te maken op de rotsen. Een soort blauwdruk van deze tijd kun je wel zeggen. Vele kunst specialisten en antropologen zijn het erover eens dat de grotschilderingen van onze voorouders de eerste vormen zijn van kunst. Toch hadden deze grotschilderingen voornamelijk een praktische functie, namelijk het ontwerpen van wapens. Onder de vele grotschilderingen vind je ook de ontwerpen van dieren zoals paarden en mammoeten. Of deze zijn geschilderd puur voor vermaak of om een jacht voorwerp aan te duiden is niet duidelijk. Daarom valt er over te discussiëren of de grotschilderingen kunst waren of gemaakt voor praktische doeleinden. Of wellicht was de kunst een vorm van therapie.